Orton segerkegels (zelfstaande kegels)

Orton segerkegels, zelfstaand: stookcontrole met pyrometrische kegels

Ortonkegels horen bij de betrouwbaarste hulpmiddelen om het verloop van een keramische stook te controleren. Anders dan een thermokoppel, dat alleen de actuele temperatuur meet, meten de kegels het zogenoemde warmtewerk (Engels: heat work), dus de combinatie van temperatuur en tijd. Juist die waarde bepaalt of scherf en glazuur echt uitrijpen. Een kegel laat zo zien of de oven de nodige hoeveelheid warmte heeft geleverd en maakt zelfs kleine afwijkingen zichtbaar, voordat ze het stookresultaat aantasten. Daarmee zijn de kegels de ideale aanvulling op de elektronische regelaar, bijvoorbeeld om de temperatuurweergave te controleren of om ovens zonder eigen temperatuurweergave te bewaken.

Over de naam: In de Duitse handel worden ortonkegels nog altijd vaak als „segerkegels“ verkocht, ook bij ons. Daarmee bedoelen we ortonkegels met de nummers van Orton. De historische segerkegels zijn een eigen systeem met afwijkende nummers en worden sinds 2005 niet meer geproduceerd.

Wat is inbegrepen: Elke verpakking bevat 25 zelfstaande kegels met het gekozen nummer. Je kunt de kegels ook per stuk bestellen. Kies dan de optie „Per stuk“ en leg het gewenste aantal in je winkelwagen.

Zelfstaand: niet ingipsen, nauwkeurig aflezen

De zelfstaande vorm (Engels: Self-Supporting Cones) heeft de juiste hellingshoek al ingebouwd. Klassieke standaardkegels moet je in een houder ingipsen of in een plaatje monteren. De zelfstaande kegel zet je gewoon op een vlakke ondergrond in de oven. De brede voet dient tegelijk als vast referentiepunt voor een bijzonder nauwkeurige meting van het buigpunt.

Zo lees je de kegel af

Tijdens de stook wordt de kegel zacht en buigt de punt langzaam omlaag. Bepalend is de eindstand na het afkoelen: wijst de punt licht naar beneden en staat hij ongeveer op de hoogte van de voet, dan is de buigtemperatuur precies bereikt. Raakt de punt de bodem, dan is er te heet gestookt. Staat de kegel nog bijna rechtop, dan bleef de stook onder de doeltemperatuur. In elke kegel is het nummer gestanst, zodat je hem na de stook altijd kunt herkennen.

Laat aan de kant waar de kegel naartoe buigt een paar centimeter ruimte, zodat hij vrij kan buigen. Gestookte kegels zijn verbruikt en kun je niet opnieuw gebruiken. Ongebruikte kegels blijven daarentegen vrijwel onbeperkt houdbaar, zolang je ze droog bewaart.

Het juiste kegelnummer kiezen

Elk kegelnummer staat voor een bepaalde buigtemperatuur. De waarden in het keuzemenu gelden bij een stooksnelheid van ongeveer 60 °C/h in de laatste 100 °C van de stook. Dat haalt een gevulde elektrische oven in de eindfase meestal. Stook je duidelijk sneller, bijvoorbeeld met 150 °C/h, dan buigt dezelfde kegel pas zo'n 15 tot 20 °C hoger, want gemeten wordt warmtewerk en niet alleen temperatuur.

Ook houdtijden werken door op de kegel, zonder dat de regelaar een hogere temperatuur aangeeft. Als grove vuistregel staat 15 tot 20 minuten houdtijd gelijk aan ongeveer een halve kegel en 30 tot 40 minuten aan ongeveer een hele kegel. Werk je met langere houdtijden, houd daar dan rekening mee bij je kegelkeuze.

Even over de nummering: kegels met een voorloopnul (bijvoorbeeld 06) buigen bij een lagere temperatuur dan kegels zonder nul (bijvoorbeeld 6). Binnen de reeks met voorloopnul geldt: hoe hoger het getal, hoe lager de temperatuur. In de gewone reeks is het andersom. In het keuzemenu staan alle kegels op oplopende temperatuur, zodat je snel het juiste nummer vindt.

Uitgebreide informatie over pyrometrische kegels en de volledige Orton kegeltabel met beide stooksnelheden vind je hier: vakartikel over de kegeltabel

Tip uit de praktijk: de methode met drie kegels

Voor een betrouwbare controle zet je drie kegels naast elkaar: één onder de doeltemperatuur als waarschuwingskegel, de doelkegel zelf en één erboven als bewakingskegel. Zo zie je in één oogopslag of de stook binnen het juiste venster lag. Bij doelkegel 6 zijn dat dus de kegels 5, 6 en 7. In de reeks met voorloopnul loopt de telling omgekeerd: bij doelkegel 04 horen waarschuwingskegel 05 en bewakingskegel 03.

Zet je zulke kegelsets op meerdere plekken in de oven, dan zie je ook de temperatuurverschillen tussen boven, midden en onder.

Typische toepassingen

Voor de biscuitstook gebruik je meestal kegels van 012 tot 06, voor de glazuurstook van faience en aardewerk 04 tot 02 en voor steengoed 4 tot 7. Voor een reductiestook in een gasoven raden we ijzervrije kegels aan, die we op aanvraag leveren. Het ijzeroxide in standaardkegels kan onder reductie het meetresultaat namelijk vertekenen.

Wil je in plaats van een zichtbaar buigpunt een exacte temperatuurwaarde bepalen of de temperatuurverdeling op meerdere plekken in de oven in kaart brengen, dan zijn onze PTCR temperatuurmeetringen de passende aanvulling.

Vragen?

Heb je vragen? Neem gerust contact met ons op. Via het contactformulier hieronder krijg je uiterlijk de volgende dag een antwoord. Onze klantenservice spreekt Duits en Engels.