Klei moet tijdens het bewerken zacht, soepel en goed vormbaar zijn, zonder te plakken. Direct na het openen van de verpakking heeft klei meestal de ideale vochtigheid om te boetseren of te draaien. Hij moet elastisch aanvoelen en zich laten kneden zonder dat er scheuren ontstaan.

Is de klei te droog, dan ontstaan bij het vormen snel scheuren. Is hij te nat, dan verliest hij stevigheid en vervagen fijne details. Voor nauwkeuriger werk of het aanzetten van losse onderdelen is een wat stevigere, zogeheten leerharde toestand geschikt, waarin de klei zijn vorm goed houdt maar nog bewerkt kan worden.

Is de klei toch te droog geworden, besproei hem dan licht met water, wikkel hem in folie en laat hem een paar uur rusten, zodat het vocht zich gelijkmatig verdeelt. Is hij te vochtig, laat hem dan een tijdje open liggen of leg hem op een gipsplaat, die het overtollige water opneemt.

In principe kun je verschillende kleisoorten met elkaar mengen. Belangrijk is wel dat ze vergelijkbare eigenschappen hebben. Vooral de stooktemperatuur en de krimp zijn doorslaggevend. Als die sterk verschillen, kunnen er bij het drogen of stoken scheuren of spanningen ontstaan.

Meng het liefst alleen klei die geschikt is voor hetzelfde stookbereik, bijvoorbeeld twee soorten steengoedklei met een vergelijkbare temperatuuraanduiding. Ook de structuur speelt een rol. Een grof gechamotteerde klei gedraagt zich anders dan een fijne, gladde klei. Mengen kan hier het oppervlak en de stevigheid veranderen.

Voordat je de mengeling voor grotere projecten gebruikt, raden we aan een klein proefstuk te maken en dat volledig te laten drogen en stoken. Zo zie je hoe de mengeling zich gedraagt en of het resultaat aan je verwachtingen voldoet.

Aangebroken klei moet altijd luchtdicht verpakt worden, zodat hij zijn vocht behoudt. Wikkel hem het liefst eerst strak in vershoudfolie of stop hem in een stevige plastic zak en druk zoveel mogelijk lucht eruit. Daarna kun je hem extra bewaren in een goed afsluitbare emmer of box.

Belangrijk is dat de klei koel en buiten direct zonlicht wordt bewaard. Warmte versnelt het uitdrogen. Merk je dat de klei wat steviger wordt, besproei hem dan licht met water, verpak hem weer luchtdicht en laat hem een paar uur rusten, zodat het vocht zich gelijkmatig verdeelt.

Zo bewaard blijft klei meestal vele weken, vaak zelfs maanden, goed verwerkbaar.

Om te beginnen met pottenbakken zijn projecten geschikt die geen draaischijf nodig hebben en goed met de hand op te bouwen zijn. Zo krijg je gevoel voor het materiaal en leer je hoe klei zich gedraagt bij het vormen en drogen.

🟤 Schalen en kleine kommen

Eenvoudige schalen kun je heel goed vormen met de duimpottechniek of uit een plaat klei. Ze vergeven kleine oneffenheden en zijn perfect om eerste ervaring op te doen met wanddikte en gelijkmatig werken.

🟤 Bekers zonder oor

Een eenvoudige beker is ideaal om te beginnen. Je kunt hem uit een plaat klei oprollen en samenvoegen of vrij boetseren. Zo oefen je het verbinden van naden en het gladstrijken van oppervlakken.

🟤 Kandelaars

Kleine kandelaars zijn snel gemaakt en hebben weinig materiaal nodig. Tegelijk kun je experimenteren met vormen en patronen.

🟤 Kleine bordjes of onderzetters

Platte vormen zijn bijzonder beginnersvriendelijk. Je leert hier hoe belangrijk gelijkmatig uitrollen en netjes afsnijden zijn.

Onze tip: begin met kleine projecten en neem de tijd voor het drogen. Juist in het begin is geduld de sleutel tot mooie resultaten.

Ook zonder glazuur kun je je stukken op allerlei manieren mooier maken. Zolang de klei nog zacht is, kun je met stempels, stoffen, bladeren of eenvoudig gereedschap structuren en patronen indrukken die elk werk een persoonlijke touch geven.

Lijnen, geometrische vormen of kleine teksten zorgen voor extra individualiteit. Een andere mogelijkheid is engobe, gekleurd kleislib waarmee je je stukken voor het stoken kleur kunt geven. Zo ontstaan matte, natuurlijke oppervlakken met een zachte kleurwerking. Bijzonder mooi is ook polijsten in leerharde toestand. Daarbij wordt het oppervlak met een gladde steen of lepel verdicht, zodat een zijdeachtige, lichte glans ontstaat, helemaal zonder glazuur.

Daarnaast kun je met verschillend gekleurde kleisoorten werken en zo natuurlijke contrasten creëren. Zo ontstaan unieke stukken met karakter en een authentieke, handgemaakte uitstraling.

Ja, er zijn speciale kleisoorten die geen keramiekoven nodig hebben. Zelfhardende klei hardt uit bij kamertemperatuur en is uitstekend geschikt voor decoratieve objecten, kleine schalen of figuren. Ook ovenhardende klei kan in de gewone keukenoven worden gebakken en wordt daardoor steviger. Goed om te weten: deze kleisoorten zijn niet waterdicht en daarom niet geschikt voor servies of vazen die je met water wilt gebruiken. Wil je functionele keramiek maken, zoals mokken, borden of voorraadpotten, dan kun je op de lange termijn niet zonder keramiekoven.

Nee, klei kun je niet in een gewone keukenoven stoken. Een keukenoven haalt meestal maximaal 250 graden Celsius, terwijl je voor het stoken van keramiek afhankelijk van de kleisoort temperaturen tussen ongeveer 900 en 1300 graden Celsius nodig hebt. Pas bij deze hoge temperaturen sintert de klei en wordt hij blijvend hard en waterbestendig.

In de keukenoven zou de klei daarom niet goed uitharden, maar alleen drogen. Het stuk zou breekbaar blijven en bij contact met water weer oplossen of beschadigd raken.

Pottenbak je thuis, dan kun je je werk na het drogen laten stoken bij een pottenbakkerij, een open atelier of een stookservice. Veel ateliers bieden een stookservice voor werk van buiten aan. Meer hierover lees je in ons artikel Kun je klei in een gewone oven stoken?

Nee, je hebt geen grote ruimte nodig om te beginnen met pottenbakken. Om te starten is een stevige tafel of bureau ruim voldoende. Belangrijk is vooral een goed afneembaar oppervlak en wat ruimte om je gereedschap en de klei binnen handbereik te hebben.

Als je met de hand boetseert, heb je maar weinig uitrusting nodig en kun je zonder problemen in de keuken of de werkkamer werken. Bescherm je werkplek goed, bijvoorbeeld met een afwasbare onderlaag, en houd een bak water en een doek bij de hand om schoon te maken.

Plan daarnaast een rustige plek waar je stukken ongestoord en langzaam kunnen drogen. Dat kan een rek, een dressoir of gewoon een beschutte hoek zijn. Om te beginnen neemt pottenbakken dus veel minder ruimte in dan veel mensen denken.

Het inkomen als pottenbakker hangt sterk af van of je het als hobby, bijverdienste of hoofdberoep doet.

• Hobbypottenbakkers verkopen soms losse stukken op markten of online. Afhankelijk van moeite en kwaliteit kun je voor een mok tussen 15 en 40 euro vragen, voor schalen of vazen ook flink meer. De winst hangt dan af van hoeveel stukken je maakt en verkoopt.
• Als bijverdienste kun je per maand een paar honderd euro verdienen als je regelmatig op markten staat of een eigen Etsy shop of webshop hebt.
• Professionele keramisten met een eigen atelier, vaste klanten en cursussen kunnen goed van hun werk leven. Naast de verkoop van keramiek zijn pottenbakcursussen een belangrijke inkomstenbron, omdat veel mensen het ambacht willen uitproberen.
  

Kortom: rijk word je met pottenbakken meestal niet, maar je kunt een solide inkomen opbouwen als je creativiteit, vakmanschap en ondernemerschap combineert.

Om te beginnen met pottenbakken is een kleine startset ruim voldoende. Daarbij horen:

• kleisnijder, om blokken klei te snijden of stukken van de tafel los te maken
  
• houten of metalen gereedschap om de klei te vormen
  
• afdraaiijzers, waarmee je overtollige klei weghaalt
  
• prikpen, ideaal om patronen in te krassen of de wanddikte te testen
  
• spons, om het oppervlak glad te maken en het vocht te regelen
  

Met deze basisset kun je al veel projecten maken. Later kun je je uitrusting uitbreiden met speciaal gereedschap, een draaischijf en glazuren.

Idee: gebruik een kelder, berging, een balkon met een weerbestendige box of een voordelige self storage. Ook stapelbare kratten helpen om alles compact op te bergen.

Heb je een tuin, dan is ook een kleine garage handig, bijvoorbeeld een rollator- of rolstoelgarage. Kijk eens op de websites van Deutsche Rollatorgaragen of Rollator Experten: de modellen daar zijn weerbestendig, geventileerd en afsluitbaar.

De duur hangt sterk af van de techniek en het materiaal. Bij zelfhardende klei moet je je werkstuk minstens 24 tot 72 uur laten drogen voordat je het kunt beschilderen of verder bewerken. Werk je met een keramiekoven, dan duurt het proces veel langer: eerst droogt het stuk langzaam aan de lucht (enkele dagen tot een week, afhankelijk van de grootte). Daarna volgen meestal twee stooksessies, de biscuitstook en de glazuurstook. In totaal kan het van het eerste vormen tot het afgewerkte stuk goed 1 tot 2 weken duren. Geduld is bij het pottenbakken dus belangrijk, maar je wordt beloond met unieke en duurzame resultaten.